„Przestrzeń kosmiczna to wasz salon”. Victor Lodato – „Matylda Savitch”

niedziela, 25 marca 2012

Pod kołami pociągu, ginie starsza siostra Matyldy – Helena. Zbliża się pierwsza rocznica tego tragicznego wypadku, który został nazwany przez nastoletnią Matyldę H. S. S. H. – Helena Savitch. Savitch Helena. Dla całej rodziny śmierć dziewczyny staje się dramatem, tragedią. Jest tą chwilą, w której następuję całkowite zniszczenie dotychczasowego życia. Jednocześnie dla każdego z bohaterów śmierć Heleny jest zupełnie innym końcem, zupełnie innego rozdziału życia. Dla ojca, odejście starszej córki stało się więzieniem ciszy, w którym mężczyzna pogrąża się coraz głębiej. Rzeczywistość kolejnych dni staje się bezbarwna i mętna, a przyszłość jest walką, na którą nie ma siły. Dla matki Heleny, jej zniknięcie jest równoznaczne ze zniknięciem jej samej. Kobieta przestaje dostrzegać otaczający ją świat, przestaje słyszeć głos męża i młodszej córki, nie potrafi rozpoznać tęsknoty i żalu od głosu potrzebującego wsparcia. Ta dziwna agnozja rozlewa się coraz bardziej, i zatacza coraz szersze kręgi, otaczając rodzinę Savitchów i rozbijając wszystkie dobre wspomnienia Matyldy. To właśnie Matylda snuje opowieść o trudnych dniach i gorzkich chwilach; poprzez perspektywę jej uczuć, czytelnik poznaje całą rodzinę. Przez kontakt dziewczyny z rodzicami, bohaterka odsłania świat po katastrofie – nie tylko tej z 11 września 2001 roku, czy kolejnych zamachach terrorystycznych, także przez ofiary wojny – i koncentruje wszystkie te doświadczenia w swojej osobie. Szuka wytłumaczenia wydarzeń, które miały miejsce, stawia pytania, na które próbuje szukać odpowiedzi.

Odczarowanie „Cmentarza” lekcjami historii

sobota, 24 marca 2012

Wokół nowej powieści Umberto Eco, nadal toczy się gorąca dyskusja. Cmentarz w Pradze miał swoją polską premierę w dzień zaduszny zeszłego roku, czyli 2 listopada. Powieść pomimo tego, że została opublikowana pod koniec roku, stała się najczęściej kupowaną książką w 2011 roku. Dodatkowo najchętniej czytaną. Cmentarz w Pradze jest opowieścią, w której istnieją obok siebie (i współdziałają) inne, odrębne opowieści, zawierające prawdę historyczną. Są tam historie o masonach, jezuitach, karbonariuszach, spiskach – znanych i mniej znanych – nawróceniach – prawdziwych i fałszywych, a także o Żydach. Umberto Eco bardzo spójnie połączył je w całość, tworząc przy tym powieść brawurową, ciekawą, prawdziwą historycznie – jedynie główny bohater Cmentarza, Simone Simonini, był postacią niemającą potwierdzenia swojego istnienia w historii.

Powieść jednych czytelników zachwyca, innych, po rozpoczęciu lektury, zniechęca do dalszego czytania. Dla jednych jest to książka „dla wszystkich”, inni uważają, że to powieść „dla wymagających czytelników”. (Takie opinie czytelnicze, na swojej stronie internetowej zamieściła popularna księgarnia). W powieści spotykamy doktora Freuda, słyszymy o epizodzie z życia świętej Teresy z Lisieux i śledzimy działania Stolicy Apostolskiej w XX wieku. Wiele wątków jest bardzo zajmujących i wymagających nieco większej uwagi, niż pozostałe. Jednakże, czy rzeczywiście jest tak, że jest to powieść „dla każdego”, albo powieść „dla wymagających czytelników”? Trudno mi zrozumieć, co zdaniem niektórych recenzentów zalicza się w powieści do tego kręgu czytelniczego, który wymaga. Może tu chodzi o wspomnianą, nieco zwiększoną uwagę, która może okazać się pomocna w lokalizacji czasoprzestrzennej wydarzeń powieściowych? Ale czy to są jakieś górne wymagania?

Prawdopodobnie dla wielu czytelników nie są obce okoliczności działania masonerii w XIX i XX wieku, jak również sposoby uwierzytelniania informacji panujące w tych latach. Opis czarnej mszy, nie przywodzi na myśl nic innego, jak coraz częściej wznawiane ostatnio teksty Markiza de Sade'a. Czy Umberto Eco napisał coś nowego? Czy napisał coś, czego właśnie wymagający czytelnik by nie wiedział? Moim skromnym zdaniem – Nie. Oczywiście, Cmentarz w Pradze jest powieścią godną uwagi. Jest powieścią należącą do tych, które na fali Kodu Leonarda da Vinci, są tak chętnie czytane i kupowane. I tu pojawia się pewien paradoks powstania i istnienia. W jednym z wywiadów Umberto Eco przyznał, że „wymyślił” twórcę i bohatera takiego, jakim jest Dan Brown. Zaangażowanego, istniejącego w swojej powieści. O ile powieści Browna są akcją, dzieją się, są praktyką, o tyle powieść Eco jest jej teorią, fundamentem, na którym tamte powstały. To chyba jednak nadal Imię róży z 1980 roku, stanowi podstawę beletrystycznej twórczości włoskiego filozofa.

Jednym z wyjątkowo ciekawych wątków w powieści Cmentarz w Pradze jest „paranoiczny” opis działań głównego bohatera, albo też – właściwiej – opis paranoi, na którą cierpi bohater. Brakuje mi rozwinięcia tego tematu. Brakuje jego genezy. Umberto Eco więcej przekazał istotnych i ciekawych informacji w wywiadach towarzyszących premierze powieści, niż w niej samej. Eco należy do tych wybitnych naukowców, których chce się słuchać w dyskusjach na każdy temat. Tym razem jednak stworzył kalkę historyczną. Doskonałą, spójną, arcyciekawą (dla osób, które nie do końca pilnie uważały na lekcjach historii) i kontrowersyjną. Powieść quasi historyczną, demaskatorską, opowiadającą o strachu, manipulacji, oszustwie, wpływach i roli, jaką odgrywały pieniądze w historii.

Cmentarz w Pradze to też opowieść o komunikacji i o budowaniu racji, opinii i przekonań za pomocą książek.

Wszystkim czytelnikom – tym znającym historię, i tym znającym ją trochę mniej – polecam :)

Zaginione opowiadanie Charlotte Brontë

sobota, 17 marca 2012

W Królewskim Muzeum de Mariemont w Belgii, został odnaleziony rękopis zaginionego przed stu laty opowiadania Charlotte Brontë L’IngratitudeNiewdzięczność.

Opowiadanie należy do okresu brukselskiego, w którym siostry Brontë napisały około 30 opowiadań w języku francuskim, jako pracę domową dla nauczyciela literatury i języka francuskiego – Constantina Hegera.

Charlotte i Emily przyjechały do Brukseli w lutym 1842 roku, i w tym okresie powstało zaginione opowiadanie. Wydarzenia z tamtego okresu, rzuciły swój cień na późniejszą twórczość Charlotte. Zarówno w Profesorze, jak i w Shirley (powieść niedawno wydana w Polsce) można dostrzec wpływ, jaki wywarł na młodą pisarkę profesor Heger. Elizabeth Gaskell w biografii Charlotte z 1857 roku, wspomina rozmowę z Constantinem Hegerem. Pani Gaskell nie opublikowała wprawdzie wszystkich rozmów, jakie odbyła z profesorem na temat przyjaciółki, ale przytoczyła jego opinię na temat osobowości pisarki:

Powinna była być mężczyzną, wielkim jakimś żeglarzem. Jej niepospolity umysł wyciągnąłby z dokonanych odkryć wnioski prowadzące do odkryć nowych, a jej silna, władcza wola nigdy by nie ustąpiła wobec uporu czy trudności, choćby ona sama miała to przypłacić życiem.

(Elizabeth Gaskell The Life of Charlotte Brontë)

L’Ingratitude odnalezione przez archiwistę muzeum Briana Brackena, opowiada o losach bajkowego szczura, który wbrew woli ojca, wybiera się na wycieczkę po okolicznej wsi.

W grudniu zeszłego roku, został sprzedany na aukcji w Sotheby, za kwotę 690 850 funtów, inny rękopis Charlotte Brontë, pochodzący z 1830 roku - The Young Men Magazine nr 2, którego akcja rozgrywa się w Szklanym Mieście. Baśniowa wyobraźnia sióstr, już w tym czasie miała swoje literackie początki. To w tym okresie powstały dwa wyjątkowe literackie miejsca – Angria i Gondal. Krainy, w których być może narodziły się losy Jane Eyre, Agnes Grey, Katy Earnshaw i Heathcliffa.

Warto wspomnieć, że kilka dni temu nakładem Wydawnictwa MG, została wydana powieść Anne Brontë, nigdy dotąd w Polsce niepublikowana – Lokatorka Wildfell Hall.

Źródło informacji:

http://booklips.pl/newsy/opowiadanie-charlotte-bronte-odnaleziono-po-stu-latach/

Międzynarodowe Targi Książki w Paryżu – Salon du livre 2012

piątek, 16 marca 2012

Od dzisiejszego dnia, aż do poniedziałku, w Paryżu trwać będą Międzynarodowe Targi Książki - Salon du livre 2012. Honorowym gościem tegorocznych targów będzie Japonia, a wśród zaproszonych gości Kenzaburô Oé – laureat literackiej Nagrody Nobla z 1994 roku, który otrzymał to najwyższe literackie wyróżnienie za siłę i poezję w tworzeniu wyimaginowanego świata, w którym życie i mit składają się na poruszający obraz sytuacji człowieka we współczesnym świecie.

Kolejnym zaproszonym gościem jest Yoko Tawada, pisarka mieszkająca na stałe w Niemczech, która w roku 1993 otrzymała Nagrodę Akutagawy. Jest to nagroda, uważana za najbardziej prestiżowe literackie wyróżnienie w Japonii. Yoko Tawada jest autorką m.in. Fruwającej duszy, która została wydana w Polsce w 2009 roku, nakładem Wydawnictwa Karakter.

Również gościem specjalnym tegorocznych targów, będzie Moskwa. Wśród 18 reprezentantów miasta, organizatorzy zaprosili Borisa Akunina.

Tegoroczne targi skupią około 1000 wystawców, a wśród nich gości z zagranicy – z 38 państw. Polski Instytut Książki już po raz 10 uczestniczy w Międzynarodowych Targach w Paryżu. Polska prezentacja odbywa się na stanowisku Y 65, a gościem specjalnym będzie Cezary Wodziński, którego książka Św. Idiota, ukazała się we Francji nakładem wydawnictwa La Différence. W Polsce, książka miała swoją premierę w roku 2000, przygotowaną przez polskiego wydawcę – słowo/obraz terytoria.

W trakcie trwania targów, organizatorzy przygotowali panele dyskusyjne: Od książki do filmu – poruszający kwestie ekranizacji literatury oraz Literatura na agorze, którego głównym tematem będzie obecność literatury w dyskusjach społecznych. Dodatkowym tematem debat będzie Kultura Mangi, a także szersze zagadnienia kreskówek i literatury przeznaczonej dla młodych odbiorców.

Godziny otwarcia Międzynarodowych Targów Książki:

· 16 –17 marca 2012 (piątek – sobota) – 10:00-21:00

· 18 marca 2012 (niedziela) – 10:00-20:00

· 19 marca 2012 (poniedziałek) – 13:00-19:00

Spotkania z profesorem Cezarym Wodzińskim, odbędzie się w sobotę 17 marca w godzinach od 14.00 do 16.00 – Salon du livre, Porte de Versailles, pavillon 1 - stoisko Y 65 oraz o godz. 17.00 w Bibliotece Polskiej w Paryżu – Bibliothèque polonaise de Paris - 6, quai d'Orléans, 75004 Paris.

Źródła informacji:

http://www.salondulivreparis.com/

http://www.culture.pl/kalendarz-pelna-tresc/-/eo_event_asset_publisher/L6vx/content/targi-ksiazki-w-paryzu-2012-polskie-stoisko

Orange Prize for Fiction 2012

wtorek, 13 marca 2012

W Dzień Kobiet, w Londynie, została ogłoszona lista książek nominowanych do Orange Prize. Pośród nominowanych pisarek znalazły się Emma Donoghue, autorka bestsellerowego Pokoju oraz Anne Enright, laureatka Nagrody Bookera w 2007 roku, za powieść The Gathering – wydaną w Polsce pod tytułem Tajemnica rodu Hegartych.

Warto wspomnieć, że powieść zeszłorocznej zdobywczyni nagrody – The Tiger's Wife, ukaże się już niebawem, bo 18 kwietnia, nakładem wydawnictwa Drzewo Babel. Téa Obreht jest do tej pory najmłodszą laureatką tej prestiżowej nagrody.

A oto nominowane powieści:

  • Island of Wings – Karin Altenberg
  • On the Floor – Aifric Campbell
  • The Grief of Others – Leah Hager Cohen
  • The Sealed Letter – Emma Donoghue
  • Half Blood Blues – Esi Edugyan
  • The Forgotten Waltz – Anne Enright
  • The Flying Man – Roopa Farooki
  • Lord of Misrule – Jaimy Gordon
  • Painter of Silence – Georgina Harding
  • Gillespie and I – Jane Harris
  • The Translation of the Bones – Francesca Kay
  • The Blue Book – A.L. Kennedy
  • The Night Circus – Erin Morgenstern
  • The Song of Achilles – Madeline Miller
  • Foreign Bodies – Cynthia Ozick
  • State of Wonder – Ann Patchett
  • There but for the – Ali Smith
  • The Pink Hotel – Anna Stothard
  • Tides of War – Stella Tillyard
  • The Submission – Amy Waldman

Źródło informacji: http://www.orangeprize.co.uk/prize.html

Kamelie i parawany. Justine Picardie – śladami Coco

niedziela, 11 marca 2012

Trudno sobie wyobrazić współczesną modę bez rewolucji, która pozwoliła na porzucenie w pewnych momencie ciężkich i długich sukien, na rzecz prostych form spódnic i wygodnych bluzek. W centrum uwagi stoi kobieta. W podwójnej roli. Po pierwsze jako współczesna wizjonerka zasad ubioru i stylu, w którym zmianie podlega nie tylko wygląd zewnętrzny, ale też i sposób bycia oraz postrzegania siebie pośród tłumu. Na miejscu drugim: kobieta – reprezentantka pragnień i skrytych myśli wielu kobiet. Kobieta wolna – wolnością, o której często pisała Doris Lessing, dającą jej możliwość wybóru postawienia wszystkiego na jedną kartę (w jej przypadku będzie to karta z numerem 5, leżąca na biurku, jak zostawiła ją pośród innych kart tarota, obok wachlarza, okularów, papieru listowego i kopert).

To, co było największą bronią nadchodzących zmian, wyłaniało się z lęku przed śmiesznością. Z lęku, jaki towarzyszył kobietom (i towarzyszy nadal) przed skrępowaniem, uwięzieniem w ciasnym gorsecie stroju i maski, pod którą ukryte jest ciało. Ta śmieszność dotyka wrażliwość bez względu na płeć. A to, co ochroniło – i nadal chroni – przed śmiesznością, to strój. Rewolucja nie mogłaby się odbyć, gdyby nie uciemiężenie ciała. Ograniczenie ruchów i swobody myślenia. I gdyby nie prostota istnienia razem ze sobą kolorów, które przemawiają za wszystkie inne. Które mieszczą w sobie całą paletę barw.

Kamelie.

Pierwszym z czynników zmian, jakie wprowadziła Coco Chanel do świata mody i stylu, jest inspiracja. Dzisiejszy design, który jest organizatorem przestrzeni pokoju, biura, domu czy mieszkania, bardzo wiele zawdzięcza nauce sposobu myślenia Gabrielle Chanel. Nie zapominając o strojach, zapachach, pościeli i ogrodach. O ile William Morris marzył o takiej cyrkulacji piękna, które dotykałoby każdej sfery ludzkiego życia, o tyle Coco Chanel takie marzenie urzeczywistniła.

Wszystko zaczęło się w Aubazine, opactwie cysterskim, założonym w 1135 roku przez świętego Stefana. Tam rozpoczęła się nauka surowości, prostoty wyrazu, powściągliwości i idei piękna. Dążenie do doskonałości w sposobie bycia, dla Chanel było jednoznaczne z odrzuceniem ram i ograniczeń, często wynikających z płytkiego i braku perspektywicznego myślenia u innych. Wśród przytłaczających ludzi i ich strojów, Coco musiała odnaleźć wyjście, które gwarantowałoby nie tylko poczucie bezpieczeństwa, ale i umożliwiało rozwój. To stanowiło początek. A w połączeniu z inspiracją, taki sposób myślenia dawał szanse na narodziny nowej idei, w której kobieta nie byłaby zależna od mężczyzny – przynajmniej w kwestii finansowej i – co ważniejsze – w sposobie funkcjonowania. Pierwsze i jedne z najważniejszych inspiracji, pojawiły się jeszcze w klasztorze w Aubazine. Gwiazda, czerń i biel oraz kwiaty kamelii, już do końca życia będą towarzyszyły Coco i inspirowały ją do nowych pomysłów, szycia strojów i wykańczania ich szczegółowymi detalami, zawierającymi ślady owych inspiracji. Kiedy w roku 1932, projektantka wystawi kolekcję biżuterii swojego autorstwa Bijoux de Diamants, naszyjniki – brylanty zatopione w platynie – przybiorą formę gwiazd, komety i kokardy.

Inspiracja kwiatami kamelii i gwiazdą, są widoczne u Chanel zarówno w detalach – guzikach żakietów i bluzek, a biel płatków kwiatu, odzwierciedla kolor jej licznych kreacji.

Parawany.

Justine Picardie podążając śladami Coco, przygląda się nie tylko jej wizjonerstwu kolorystycznemu i pod względem formy. Ucieka się również do zaglądania za koromandelskie parawany, które stanowiły dekorację wnętrz pomieszczeń projektantki. Czy były tylko dekoracjami, detalami, sprawiającymi tak wiele przyjemności?

Może ich symbolika zawarta jest w swoistej izolacji świata zewnętrznego, od świata kreacji. Może stanowiły nieprzekraczalną granicę dwóch światów. Ich zdobienia – bardzo często były to białe ptaki i kwiaty kamelii – przypominały ich właścicielce o surowości i dzieciństwie, które spędziła samotnie w klasztorze. Może też były przypomnieniem skromnej formy i jednoznacznej treści, która wyraża to, co przedstawia. Ptak – wolność i biel – doskonałość.

Coco Chanel. Legenda i życie jest solidnym śledzeniem kroków wielkiej projektantki i wyjątkowej kobiety. Nie pozostawia wielu znaków zapytania – o czym nie wie – milczy, o czym chce powiedzieć, mówi wszystko, co ma do powiedzenia na ten temat. I może właśnie dlatego, książka pozostawia pewien niedosyt. Ale jest to niedosyt konstruktywny, zachęcający do działania, odkrycia i zrozumienia, w jaki sposób jedna kobieta, zmieniła sposób myślenia wielu ludzi.

Tak, jak w literaturze pojawiły się: Anna Karenina – i opowiedziała o miłości, Isabel Archer, która postanowiła sprzeciwić się swojemu przeznaczeniu i Małgorzata Gautier – dama kameliowa, ulubiona bohaterka Gabrielle, tak i Coco postanowiła opowiedzieć o kobiecie. Jej sile, niezależności, wytrwałości i pragnieniach.